Τι είναι οι βιολογικοί παράγοντες;
Τα βιολογικά αντιρευματικά φάρμακα που
τροποποιούν την ασθένεια (bDMARDs), γνωστά και ως “βιολογικοί παράγοντες”, είναι σύγχρονα και ειδικά αντιρευματικά φάρμακα που παράγονται χρησιμοποιώντας τεχνικές μοριακής βιολογίας (ανασυνδυασμένο DNA).
Γιατί διαφέρουν οι βιολογικοί παράγοντες από τα παραδοσιακά φάρμακα όπως είναι η μεθοτρεξάτη;
Τα κλασικά φάρμακα όπως είναι η
μεθοτρεξάτη έχουν μια γενικευμένη επίδραση στην διαδικασία της φλεγμονής. Οι βιολογικοί παράγοντες είναι ειδικά σχεδιασμένα μόρια για να δρουν ειδικά σε συγκεκριμένους παράγοντες που επάγουν την φλεγμονή.
Πώς ακριβώς λειτουργούν οι βιολογικοί παράγοντες;
Οι βιολογικοί παράγοντες αναστέλλουν την λειτουργία μιας πλειάδας μορίων και κυττάρων που προκαλούν αυτοανοσία και φλεγμονή. Οι κατηγορίες τους είναι:
• αναστολείς των κυτταροκινών (όπως του ΤΝFα, της ιντερλευκίνης-1 και -6, -17, -23 κλπ)
• αναστολείς της δράσης των Β και Τ λεμφοκυττάρων
• βιολογικοί παράγοντες που δίνονται σε ασθένειες όπως ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος και η οστεοπόρωση
Είναι οι βιολογικοί παράγοντες
αποτελεσματικοί για όλους τους ασθενείς;
Αν και οι βιολογικοί παράγοντες έχουν ευεργετική επίδραση για τους περισσότερους ασθενείς, δυστυχώς, δεν είναι αποτελεσματικοί για όλους.
Κάποιοι ασθενείς διακόπτουν τη θεραπεία είτε γιατί δεν έχουν θεραπευτικό αποτέλεσμα, που είναι η συχνότερη αιτία διακοπής της θεραπείας, είτε γιατί σπανιότερα εμφανίζονται ανεπιθύμητες ενέργειες.
Μέχρι τώρα δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων ποιος βιολογικός παράγοντας είναι ο καλύτερος για τον κάθε ασθενή αλλά γίνεται έρευνα πάνω σ αυτό και πιθανόν στο μέλλον να είναι εφικτό. Οι περισσότεροι ασθενείς παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση τους πρώτους 3-6 μήνες από την έναρξη της θεραπείας.
Πώς χορηγούνται οι βιολογικοί παράγοντες;
Επειδή οι βιολογικοί παράγοντες είναι πρωτεϊνικά
μόρια, καταστρέφονται γρήγορα στον στόμαχο και για αυτόν τον λόγο χορηγούνται «παρεντερικά», δηλαδή είτε υποδορίως με ενεσάκι είτε ενδοφλεβίως με ορό σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Ποια είναι τα οφέλη που μπορώ να περιμένω από την θεραπεία με βιολογικούς παράγοντες;
Ανάλογα και με το είδος του νοσήματος, όταν ο βιολογικός παράγοντας ξεκινήσει την δράση του θα παρατηρηθεί :
• μείωση του πόνου και του οιδήματος στις αρθρώσεις
• βελτίωση της πρωινής δυσκαμψίας και της κόπωσης
• βελτίωση του δερματικού εξανθήματος εάν υπάρχει, όπως για παράδειγμα στην ψωριασική αρθρίτιδα και στον ΣΕΛ
• βελτίωση της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής
Τι εξετάσεις πρέπει να γίνουν πριν ξεκινήσω την θεραπεία με βιολογικό παράγοντα;
Υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες για τον έλεγχο πριν
την χορήγηση βιολογικού παράγοντα ανάλογα και με το είδος του. Ένας τέτοιος έλεγχος συνήθως περιλαμβάνει:
• ακτινογραφία θώρακος
• αιματολογικές εξετάσεις
• δερμοαντίδραση Mantoux ή αιματολογική εξέταση Quantiferon
• έλεγχος για ηπατίτιδα Β και C
Αυτές οι εξετάσεις γίνονται για να αποκλεισθεί η περίπτωση λανθάνουσας φυματίωσης, δηλαδή επαφής με το μικρόβιο της φυματίωσης παλαιότερα χωρίς να υπάρχει τώρα φυματίωση ούτε κίνδυνος μετάδοσής της.
Αν υπάρχουν ενδείξεις λανθάνουσας φυματίωσης, θα χρειαστεί να λάβει ο ασθενής προφυλακτική θεραπεία πριν ξεκινήσει τον βιολογικό παράγοντα προκειμένου να προφυλαχθεί από πιθανή αναζωπύρωση.
Ποιες είναι οι ανεπιθύμητες ενέργειες των βιολογικών παραγόντων;
Οι βιολογικοί παράγοντες επιδρούν στο ανοσοποιητικό μας σύστημα και για αυτό υπάρχει πιθανότητα να εμφανιστούν συχνότερα λοιμώξεις.
Αν έχει κάποιος ασθενής συμπτώματα λοίμωξης όπως
βήχας, πυρετός, πόνος στον φάρυγγα, δυσουρικά ενοχλήματα ή λαμβάνει αντιβιοτικά πρέπει να διακόψει την θεραπεία προσωρινά μέχρι να υποχωρήσει πλήρως η λοίμωξη και να ολοκληρώσει την αντιβιοτική θεραπεία.
Άλλες πιθανές παρενέργειες μπορεί να είναι αλλεργικές αντιδράσεις, ήπιες συνήθως τοπικές δερματικές αντιδράσεις στο σημείο της ένεσης αλλά και κάποιες πιο σπάνιες. Ο θεράπων ιατρός πριν την έναρξη της θεραπείας ενημερώνει για πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Τι είναι οι αναστολείς των JAK κινασών;
Από το 2017 χρησιμοποιείται μια νέα κατηγορία αντιρευματικών φαρμάκων, οι αναστολεις των JAK κινασών που αναφέρονται και ως «στοχευμένα συνθετικά DMARDs».
Η κατηγορία περιλαμβάνει τα φάρμακα tοfacitinib, baricitinib, upadacitinib και filgotinib τα οποία παράγονται με παραδοσιακές τεχνικές παρασκευής φαρμάκων.
Έχουν παρόμοια αποτελεσματικότητα με τα
βιολογικά, λαμβάνονται ως χάπια, φαίνεται να έχουν ταχύτερη δράση στη μείωση του πόνου και ικανοποιητικό προφίλ ασφάλειας.
Ποιες είναι οι ανεπιθύμητες ενέργειες των αναστολέων των JAK κινασών;
Οι αναστολείς κινάσης όπως και οι βιολογικοί παράγοντες μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο για λοιμώξεις.
Είναι σημαντικό να λαμβάνουν οι ασθενείς όλα τα συνιστώμενα εμβόλια. Ο κίνδυνος του έρπητα ζωστήρα είναι υψηλότερος με τους αναστολείς κινάσης από άλλα φάρμακα, αλλά αυτός ο κίνδυνος μπορεί να μειωθεί με το ανασυνδυασμένο εμβόλιο ζωστήρα.
Ο στόχος της θεραπείας είναι να ανακουφίσει τον ασθενή από τα συμπτώματα που τον δυσκολεύουν, να του επιτρέψει να κάνει τις συνήθεις δραστηριότητές που επιθυμεί και να εμποδίσει την εξέλιξη του νοσήματος.
Χάρη στη συνεχή έρευνα πάνω στις θεραπείες των Ρευματολογικών νοσημάτων, βρισκόμαστε όλο και πιο κοντά στην επίτευξη του στόχου μας.
